ਆਈਆਈਟੀ ਰੋਪੜ ਵੱਲੋਂ ਡਾ. ਇਸ਼ਾਨ ਸ਼ਿਵਾਨੰਦ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਤਿੰਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਹਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਆਧਾਰਤ ਭਾਰਤੀ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ

ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰੌਦਯੋਗਿਕੀ ਸੰਸਥਾਨ (IIT) ਰੋਪੜ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਡਾ. ਇਸ਼ਾਨ ਸ਼ਿਵਾਨੰਦ—ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਖੋਜਕਾਰ, Yoga of Immortals (YOI) ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ IIT ਰੋਪੜ ਦੇ Centre of Excellence for Holistic Wellbeing ਵਿੱਚ ਐਡਜੰਕਟ ਫੈਕਲਟੀ—ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਤਿੰਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਗਤ ਪਹਲਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਲਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਰਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਭਾਰਤੀ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ (IKS) ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ, ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕਲਿਆਣ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਹੈ।

RISE ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ: ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸਿਕ ਲਚੀਲਾਪਣ ਦਾ ਵਿਕਾਸ
ਡਾ. ਇਸ਼ਾਨ ਸ਼ਿਵਾਨੰਦ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਰ ਅਤੇ ਨੇਤ੍ਰਿਤਵ ਕੀਤਾ ਗਿਆ RISE (Resilience in Students Everyday) ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ—ਇੱਕ ਉੱਨਤ ਮਾਨਸਿਕ ਲਚੀਲਾਪਣ ਪ੍ਰਸ਼ਿਕਸ਼ਣ ਕਾਰਜਕ੍ਰਮ—ਆਪਣੇ ਮੌਜੂਦਾ ਚਰਨ ਦੇ ਸਮਾਪਨ ‘ਤੇ ਫੈਕਲਟੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਮੀਟ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ IIT ਰੋਪੜ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ 25,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ, ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਦੀ ਕਮੀ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ‘ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੈ।

ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਸੰਰਚਿਤ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਆਧਾਰਤ ਸਾਹ-ਸੰਬੰਧੀ ਤਕਨੀਕਾਂ, ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਲਪਨਾ (visualization) ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ—ਜਿਸ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਯੋਗਿਕ ਅਤੇ ਮਾਪਯੋਗ ਜੀਵਨ ਕੌਸ਼ਲ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਪਹਲ ਉੱਚ ਦਬਾਅ ਵਾਲੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ, ਲਚੀਲੇ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਜਾਗਰੂਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵੱਲ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਦਮ ਹੈ।

ਡਾ. ਇਸ਼ਾਨ ਅਵਧੂਤ ਸ਼ਿਵਾਨੰਦ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਯੋਗਿਕ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਐਂਡ ਹੋਲਿਸਟਿਕ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ
IIT ਰੋਪੜ ਦੇ ਮਾਣਯੋਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰਾਜੀਵ ਆਹੁਜਾ ਦੀ ਅਧ੍ਯਕਸ਼ਤਾ ਹੇਠ ਡਾ. ਇਸ਼ਾਨ ਅਵਧੂਤ ਸ਼ਿਵਾਨੰਦ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਯੋਗਿਕ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਐਂਡ ਹੋਲਿਸਟਿਕ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਲਈ ਭੂਮੀ ਪੂਜਨ ਅਤੇ ਉਦਘਾਟਨ ਸਮਾਰੋਹ ਸੰਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਕੇਂਦਰ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸਮਗ੍ਰ ਕਲਿਆਣ ‘ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਖੋਜ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਸਮਰਪਿਤ ਹੱਬ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ।

ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਯੋਗਿਕ ਅਤੇ ਧਿਆਨਾਤਮਕ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਖੋਜ ਪੱਧਤੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਘੱਟ ਲਾਗਤ, ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੋ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਬੂਤ-ਆਧਾਰਤ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਹੱਲ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਣ।

ਡਾ. ਇਸ਼ਾਨ ਅਵਧੂਤ ਸ਼ਿਵਾਨੰਦ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ
ਖੋਜ ਅਤੇ ਸਮਾਵੇਸ਼ਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਲੰਬੀ ਅਵਧੀ ਦੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਿਆਂ, IIT ਰੋਪੜ ਵੱਲੋਂ ₹30 ਲੱਖ ਦੀ ਸਦੀਵੀ ਮੇਰਿਟ-ਆਧਾਰਿਤ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਹਰ ਸਾਲ 10 ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਵਰਗਾਂ ਤੋਂ—ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ, ਯੋਗਿਕ ਵਿਗਿਆਨ, ਸੰਗਿਆਤਮਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਮਗ੍ਰ ਕਲਿਆਣ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾ ਲਈ ਸਮਰਥਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਦਾ ਮਕਸਦ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਵਿਚਕਾਰ ਪੁਲ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਹੈ।

ਡਾ. ਇਸ਼ਾਨ ਸ਼ਿਵਾਨੰਦ ਬਾਰੇ
ਡਾ. ਇਸ਼ਾਨ ਸ਼ਿਵਾਨੰਦ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਖੋਜਕਾਰ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਯੋਗਿਕ ਵਿਦਵਾਨ ਹਨ। ਉਹ Yoga of Immortals (YOI) ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹਨ—ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪਰਖਿਆ ਗਿਆ, ਗੈਰ-ਦਵਾਈਆਧਾਰਤ ਮਾਨਸਿਕ ਲਚੀਲਾਪਣ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਧਿਆਨ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਨਿਊਰੋਸਾਇੰਸ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ‘ਤੇ Rutgers ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ Harvard ਅਤੇ Stanford ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ Ivy League ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੈਸਟਸੈਲਰ ਕਿਤਾਬ The Practice of Immortality ਨੂੰ Hachette Book Group ਅਤੇ Penguin Random House ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ 4 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 15 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

ਯੁਵਾ ਕਲਿਆਣ ਪ੍ਰਤੀ ਡੂੰਘੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਨਾਲ, ਡਾ. ਸ਼ਿਵਾਨੰਦ ਨੇ IIT ਰੋਪੜ, ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆਪੀਠ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਜਯਦੇਵ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਕਾਰਡੀਓਵੈਸਕੂਲਰ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਸਮੇਤ 25,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ‘ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਛੱਡਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ YOI ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲਾਂ ‘ਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਡੀਕਲ ਜਰਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੀਅਰ-ਰੀਵਿਊਡ ਕਲੀਨੀਕਲ ਖੋਜ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ, ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਦੀ ਕਮੀ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚ 72–82% ਤੱਕ ਕਮੀ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ।